آموزش قدم به قدم رقیق سازی آب ژاول
آب ژاول (سدیم هیپوکلریت) یکی از موثرترین و درعینحال حساسترین مواد شیمیایی برای ضدعفونی و سفیدکنندگی است. قدرت این ماده به درصد کلر فعال بستگی دارد و استفاده نادرست از آن میتواند هم اثر ضدعفونی را کاهش دهد و هم خطرات جدی برای سلامت ایجاد کند. کلید استفادهی ایمن و موثر از آب ژاول، دانستن نحوه صحیح رقیقسازی و دوز مصرف آن است. از آشپزخانه و سبزیجات گرفته تا استخرهای بزرگ و خطوط تولید صنعتی.
ویژگیهای شیمیایی آب ژاول
| عنوان |
توضیح علمی و تخصصی |
| نام رایج |
آب ژاول |
| نام شیمیایی |
هیپوکلریت سدیم |
| فرمول شیمیایی |
NaOCl |
| ماهیت شیمیایی |
محلول آبی قلیایی با خاصیت اکسیدکنندگی قوی |
| روش تولید صنعتی |
حاصل واکنش گاز کلر (Cl₂) با محلول هیدروکسید سدیم (NaOH) |
| غلظت متداول تجاری |
5 تا 15 درصد هیپوکلریت سدیم |
| رنگ |
زرد کمرنگ تا بیرنگ |
| بو |
بوی تند و مشخص کلر |
| pH محلول |
قلیایی (معمولا بین 11 تا 13) |
| حلالیت |
کاملا محلول در آب |
اصول کلی رقیقسازی آب ژاول
رقیقسازی به معنای کاهش غلظت کلر فعال محلول به سطح مناسب برای استفاده خاص است.
اصل کلی محاسبه بر مبنای فرمول:
C1×V1=C2×V2
C1: غلظت اولیه آب ژاول
V1: حجم آب ژاول خالص مورد استفاده
C2: غلظت مورد نظر
V2: حجم کل محلول نهایی
نکته: همیشه آب را در ظرف بریزید و سپس آب ژاول را به آن اضافه کنید، نه برعکس.
دوزهای استاندارد بر اساس کاربرد آب ژاول
دوز مصرف آب ژاول در مصارف مختلف
| مدت زمان تماس |
آب ژاول تقریبی 5 درصد |
غلظت کلر فعال نهایی |
کاربرد |
| 5 دقیقه |
1 تا 4 میلیلیتر در هر لیتر آب |
200 – 500 |
ضدعفونی سبزیجات |
| 10 دقیقه |
4 تا 8 میلیلیتر در هر لیتر آب |
200 – 400 |
ضدعفونی ظروف آشپزخانه |
| 10–15 دقیقه |
10 تا 20 میلیلیتر در هر لیتر آب |
500 – 1000 |
ضدعفونی سطوح عمومی
|
| 30 دقیقه |
20 تا 100 میلیلیتر در هر لیتر آب |
1000 – 5000 |
بیمارستانها و مراکز درمانی
|
| مداوم |
محاسبه دقیق براساس حجم استخر و تست شیمیایی |
1 – 3 |
آب استخر |
| 30 دقیقه |
40 تا 100 میلیلیتر در هر لیتر آب |
2000 – 5000 |
ضدعفونی ادوات کشاورزی
|
فرمول رقیق سازی آب ژاول
به عنوان مثال شما آب ژاول صنعتی با غلظت ۱۲ درصد دارید و میخواهید محلول ۲۰۰ ppm برای شستوشوی سبزیجات تهیه کنید.
- C1 = 120,000 ppm (۱۲٪ × ۱۰,۰۰۰)
- C2 = ۲۰۰ ppm
- حجم نهایی = ۱۰ لیتر آب
V1=C1C2×V2=120,000200×10=0.0166 لیتر
نکات ایمنی هنگام رقیقسازی آب ژاول
- در فضای باز یا محیط با تهویه مناسب انجام دهید.
- استفاده از دستکش، عینک ایمنی و ماسک الزامی است.
- هرگز با اسیدها یا مواد آمونیاکی ترکیب نکنید (خطر گاز کلر).
- محلولهای رقیقشده تازه تهیه و حداکثر طی ۲۴ ساعت مصرف شوند.
اشتباهات رایج در فرآیند رقیق سازی آب ژاول
- افزودن آب ژاول به آب داغ → تسریع در تجزیه و کاهش اثر ضدعفونی
- استفاده از محلول با غلظت نامناسب → یا اثر کم یا آسیب به سطوح/سلامت
- نگهداری طولانی محلول رقیقشده → افت شدید کلر فعال
- ترکیب با مواد شوینده رایحهدار → واکنش شیمیایی خطرناک
جدول مقایسه دوز آب ژاول صنعتی و خانگی
| میزان مقدار مورد نیاز در ۱۰ لیتر آب |
مثال نوع محصول |
درصد کلر فعال اولیه |
| ۱۶ میلیلیتر در ۱۰ لیتر آب |
آب ژاول صنعتی |
۱۲ درصد |
| ۴۸ میلیلیتر در ۱۰ لیتر آب |
سفیدکننده خانگی (وایتکس) |
۵ درصد |
| ۶۳ میلیلیتر در ۱۰ لیتر آب |
برخی سفیدکنندههای رقیق |
۳ درصد |
کاربرد آب ژاول در صنایع مختلف
شستوشوی خطوط تولید و مخازن آبمیوه
غلظتهای ۵۰ تا ۲۰۰ ppm
کنترل کلر آزاد بین ۱ تا ۳ ppm
نیاز به تجهیزات تست و سیستم تزریق خودکار
ضدعفونی زباله عفونی و محیط → غلظت ۵۰۰۰ ppm
📖 مطالعه کنید: غلظت استاندارد آب ژاول چقدر است؟
توصیههای خرید آب ژاول برای هدف ضدعفونی
- برای مصارف دقیق (بیمارستان، صنایع غذایی) محصول با گواهی آنالیز (COA) خریداری کنید.
- درصد کلر فعال مطابق برچسب بررسی شود.
- از ظروف پلیاتیلنی مات با درب محکم استفاده کنید.
جمعبندی
رقیقسازی درست آب ژاول یک مهارت حیاتی برای ایمنی و اثربخشی ضدعفونی است. فرمول ساده
C1×V1=C2×V2
به شما کمک میکند هر درصدی را برای هر حجم دلخواه محاسبه کنید. همیشه نکات ایمنی را رعایت کرده و محلولهای تازه تهیهشده استفاده کنید.